Yirik motorikani rivojlantiruvchi oʻyinlar

“Tongi moʻjizaviy qushlar” oʻyini 6-7 yoshli bolalarning jismoniy imkoniyatlarini rivojlantiruvchi qiziqarli oʻyin boʻlib, tanani qizdirish, muvozanat saqlash, epchillik, shuningdek, muloqot va jamoaviy hislarni rivojlantirishga qaratilgan. Oʻyin juda faol va qiziqarli boʻlib, bolalar tongni ajoyib tarzda boshlaydi.

1-bosqich (tayyorgarlik)

Oʻyin maydonini tanlash: kuz, qish va bahor faslida binoda va ochiq maydonchalarda, yoz faslida esa mashgʻulotlar ochiq havoda, maxsus jismoniy tarbiya maydonchalarida oʻtkaziladi.

Oʻyinlar inventarizatsiyasi: konuslar, toʻplar, bayroqlar, lentalar, halqachalar.

Vizual – musiqiy ovoz: tong chogʻi qushlarning chugʻurlashi bolalar ongida umid, yangi kunning boshlanishi va quvonch muhitini yaratadi. Ushbu tabiiy simfonik tajriba bolalar uchun ilhom manbai boʻlib xizmat qiladi va tabiatning goʻzalligi va inoyati haqida idrok, tafakkur, xotira, xayol kabi tafakkur operatsiyalarini rivojlantiradi. Bunday yondashuvlar bolalarda ijobiy emotsiyalar, tetik, xushchaqchaq kayfiyatni tarbiyalash juda muhimdir, chunki ijobiy emotsiyalar organizm tizimlariga yaxshi taʼsir qiladi.

2-bosqich (oʻyin qoidalarini tushuntirish)

Jamoalarga boʻlinish: Bolalar ikki yoki uchta jamoaga boʻlinadi. Har bir jamoa qushlarga tegishli nomlarni tanlaydi (masalan, “Burgutlar”, “Qaldirgʻochlar”). Barcha jamoalar oʻyin maydonining qarama-qarshi tomonlarida joylashgan oʻz hududlarida turishadi.

3-bosqich (oʻyinni boshlash)

Hushtak ovozidan bolalar maydon uzra yoyilgan “urugʻlarni” qidirayotgan tongi qushlarni tasavvur qilib, oʻz hududidan “uchib ketishlari” kerak (bunda futbol yoki tennis toʻplari, halqalar, bayroqlar kabi kichik obʼektlardan foydalaniladi).

Urugʻlarni yigʻish: bolalar “urugʻlarni” yigʻib, oʻz hududiga qaytishlari kerak. Shu bilan birga, ular turli xil uslublarda “uchib ketishlari” mumkin: “burgutlar kabi” (qoʻllarni keng yoygan holda yugurish), “qaldirgʻochlar kabi” (toʻsiqlar ostidan egilish). Maydondagi toʻsiqlarni (konuslar, sakrash arqonlari) asosida shakllantirish mumkin, bolalar toʻsiqlar ostidan va ustidan sakrab oʻtishi yoki aylanib oʻtishi mumkin.

4-bosqich (oʻyin yakuni)

(5-7 daqiqa) mashgʻulot yakuni eʼlon qilinadi. Har bir jamoaning “urugʻlari” hisoblanadi. Eng koʻp urugʻ toʻplagan jamoaga ragʻbatlantiruvchi mukofot sifatida stikerlar beriladi.

Bolalarni jismoniy imkoniyatlarini rivojlantiruvchi oʻyinni Vatan himoyachilari timsolida tashkil qilish ularga vatanparvarlik va jismoniy kuchni birlashtirgan qahramonlar rolini oʻynash imkonini beradi.

Bolalar oʻzlarini Vatan himoyachilari sifatida tasavvur qilishadi va Vatanni himoya qilish uchun turli jismoniy mashqlarni bajarishadi. Oʻyin davomida ular turli jismoniy sinovlardan oʻtib, qahramonlik fazilatlarini koʻrsatadilar.

1-bosqich: Tayyorgarlik – Vatan himoyachilari safida!

Maqsad: Oʻyinning mavzusi va qahramonlar haqida bolalar bilan suhbat qilish.

Vaqt: 5 daqiqa

Faoliyat: Tarbiyachi bolalarga oʻyinning mavzusini tushuntiradi:

“Bugun biz Vatan himoyachilari rolini bajarish uchun safarbar boʻlamiz. Har birimiz kuchli va jasur boʻlib, oʻzimizni Vatan himoyachisi sifatida tasavvur qilamiz. Bizning vazifamiz – Vatanimizni himoya qilish uchun barcha sinovlardan oʻtish”.

Bolalar oʻzlariga qahramonlik rollarini tanlaydilar:

• Amir Temur – oʻzining kuchli va chidamli tomonlari bilan tanilgan, janglarda birinchi boʻlib qatnashadi.
• Toʻmaris – yuksak konsentratsiya va tez qaror qabul qilish qobiliyatiga ega, yuqori muvozanat va tezkorlikni talab qiladigan mashqlarni bajaradi.
• Jaloliddin Manguberdi – texnik bilimlarga ega, oʻz kuchini texnik usullar bilan namoyish qiladi.
• Muqanna – tezkor, sezgir va aqlga ega, shuningdek, yuqori muvozanat va tezlikka ega boʻlishi kerak.

2-bosqich: “Vatan himoyachilari tayyorlanmoqda”

Maqsad: Jismoniy mashqlarni bajarish va tayyorgarlik koʻrish.

Vaqt: 10 daqiqa

Faoliyat: Tarbiyachi har bir qahramonning oʻziga xos mashqlarini bajarish uchun bolalarni yoʻnaltiradi:

• Amir Temur – kuchli egilishlar va tushish mashqlari, qurolni yaxshi tutish va murakkab pozitsiyalarni sinash.
• Toʻmaris – konsentratsiya mashqlari, masofaga yuqori aniq zarbalar (masalan, toʻplarni belgilangan nuqtaga otish).
• Jaloliddin Manguberdi – texnik va mexanik harakatlarni koʻrsatish, ilgari texnik yoki jismoniy toʻsiqlarni koʻtarish va yengish.
• Muqanna – tez yugurish, balandliklarga chiqish va xavfsizlikni taʼminlash.

3-bosqich: Sinovlar boshlanmoqda!

Maqsad: Bolalar oʻrtasida jismoniy sinovlar va musobaqalar tashkil etish.

Vaqt: 10-15 daqiqa

Faoliyat: Har bir qahramon oʻzining kuchli tomonlari va vazifalarini bajarishadi. Oʻyinda sinovlar quyidagicha boʻladi:

• Amir Temur yuqori tezlikda egilishlar va yuqori sakrashlar orqali “yashirin dushman”ni yengadi.
• Toʻmaris uzoqdan aniq nishonga zarba berishadi (masalan, toʻplarni belgilangan joyga otish).
• Jaloliddin Manguberdi texnik mashqlarni bajaradi: skameykalar yoki boshqa toʻsiqlarni koʻtarish.
• Muqanna tezkor yugurish va balandliklarga chiqish, xavfsiz hududga oʻtish orqali Vatan himoyasini kuchaytiradi.

4-bosqich: Vatan himoyasi uchun birlashish!

Maqsad: Hamkorlik va jismoniy faollikni rivojlantirish.

Vaqt: 10 daqiqa

Faoliyat: Tarbiyachi bolalarga Vatan himoyasining muhimligini eslatadi:

“Endi barcha qahramonlar birgalikda ishlashlari kerak. Vatanimizni himoya qilish uchun bir-birimizga yordam berishimiz lozim”.

Bolalar oʻrtasida hamkorlikda oʻzaro yordam berishadi.

• Misol: Amir Temur va Toʻmaris birgalikda xavfli hududdan oʻtishadi.
• Jaloliddin Manguberdi va Muqanna toʻsiqlarni yengib, hududni xavfsizlashtiradilar.

5-bosqich: “Vatan himoyachilari gʻolibi”

Maqsad: Oʻyinning yakunlanishi va bolalarning muvaffaqiyatlarini ragʻbatlantirish.

Vaqt: 5 daqiqa

Faoliyat: Tarbiyachi oʻyinning natijalarini muhokama qiladi va har bir bolaga oʻzining erishgan muvaffaqiyatlarini taʼkidlaydi:

“Sizlar bugun Vatan himoyachilari sifatida juda yaxshi ishladingiz. Har biringiz oʻzining qahramonlik fazilatini namoyish etdi. Jismoniy va ruhiy kuchni birlashtirish sizga gʻalaba keltirdi”.

Bolalar oʻzlarining qahramonligini namoyish qilib, bir-birlarini tabriklashadi.

6-bosqich: Xulosa

Tarbiyachi bolalarni ragʻbatlantiradi:

“Bugun biz jismoniy faollikni oʻrgandik va Vatanimizni himoya qilish uchun zarur boʻlgan barcha fazilatlarni rivojlantirdik. Har biringiz haqiqiy qahramonlarsiz!”

Bolalar oʻyinni yakunlashdi va kelajakda yana yangi jismoniy sinovlarga tayyor boʻlishadi.

“Qushlar va tuxumlar” syujetli rolli oʻyin ssenariysi bolalarning jismoniy imkoniyatlarini rivojlantirishga yoʻnaltirilgan boʻlib, unda turli faoliyatlar orqali ular harakat va tana qismlarini ishlatadilar. Quyidagi bosqichlarga boʻlingan ssenariy bolalarga oʻyin davomida jismoniy mashqlarni bajarishga imkon beradi.

1-bosqich (tayyorgarlik)

Maqsad: Bolalarga oʻyinning mavzusi, syujet va qahramonlar haqida qisqacha maʼlumot berish.

Vaqt: 5 daqiqa

Faoliyat: Tarbiyachi bolalarga oʻyin boshlanishidan oldin quyidagilarni tushuntiradi:

• “Bugun biz qushlar va tuxumlar haqida oʻyin oʻynaymiz! Har biringiz oʻzini bir qush sifatida tasavvur qiling. Bizning maqsadimiz — tuxumni xavfsiz joyga olib borish va uni himoya qilish”.
• “Sizlar, bolalar, qushlar sifatida turli xil jismoniy mashqlarni bajarishingiz kerak boʻladi”.

2-bosqich: “Tuxumni topish”

Maqsad: Jismoniy imkoniyatlarni rivojlantirish, tananing turli qismlarini faollashtirish.

Vaqt: 10 daqiqa

• Har bir bola “qush” sifatida harakat qiladi va maydon boʻylab yurgan tuxumni topishi kerak.
• Tuxum – yostiqcha yoki yumshoq toʻplam boʻlib, bolalar uni topib, qoʻllari bilan koʻtarishlari kerak.
• Oʻyin davomida bolalar tezlikni oshirish, sakrash va tez harakat qilish orqali “qushning qanotlarini kengaytirish” kabi jismoniy mashqlarni bajaradilar.

3-bosqich: “Tuxumni himoya qilish”

Maqsad: Bolalarga jismoniy harakatlarni boshqarish, muvozanatni saqlashni oʻrgatish.

Vaqt: 10 daqiqa

• Bolalar tuxumni himoya qilish uchun “yurib borish” va “tushmaslik” vazifasini bajaradilar. Har bir bola tuxumni qoʻllarida ushlab, boshqa “qushlar” bilan toʻqnashmaslik uchun harakat qiladi.
• Ular bu vazifani bajarayotganda egilish, sakrash, toʻpiq bilan yurish kabi jismoniy mashqlarni bajaradilar.

4-bosqich: “Tuxumni gʻoya qilib koʻtarish”

Maqsad: Jismoniy kuch va muvozanatni rivojlantirish.

Vaqt: 10 daqiqa

• Tuxum – bu yerda bir qadam oldinga siljish va yuqoriga choʻzish koʻrinishida boʻladi. Har bir bola jismoniy kuch bilan tuxumni koʻtarib, yuqoriga yoki oldinga siljishi kerak.
• Tuxumni yuqoriga koʻtarish yoki pastga tushirish paytida ular mushaklarini ishlatadilar, harakatni koʻproq aniq va muvozanatli bajarishlari kerak.

5-bosqich: “Tuxumni uyga olib borish”

Maqsad: Koordinatsiya va balansni rivojlantirish, yuqori tezlikda ishlash.

Vaqt: 10 daqiqa

• Bolalar tuxumni maʼlum bir nuqtaga (uyga) olib borishadi. Buning uchun ular oʻzlarining yengil harakatlarini ishlatib, tezlikni oshirishlari kerak.
• Har bir bola oʻz tuxumiga ehtiyotkorlik bilan yaqinlashib, uni bir joyga qoʻyishi kerak. Ular yurish va yugurish kabi harakatlarni bajaradilar, shu bilan birga jismoniy kuchni, tezlikni va muvozanatni rivojlantiradilar.

6-bosqich: “Yutish va gʻalaba”

Maqsad: Oʻyinni tugatish va natijalarni koʻrib chiqish.

Vaqt: 5 daqiqa

• Oʻyin yakunlanadi va har bir bola oʻzining tuxumni olib borishdagi muvaffaqiyatini koʻrsatadi. Tarbiyachi bolalarni mukofotlaydi va har birining ishtirokini maqtaydi.
• Oʻyin tugagach, bolalarga jismoniy mashqlarni qanday bajarishlari, ular uchun nimalar qiyin boʻlganini va qanday qilib yanada kuchliroq boʻlishlari mumkinligini muhokama qilish imkoniyati beriladi.

“Arqon tortish” oʻyinining ssenariysi bolalarga faollikni, kuchni va muvozanatni rivojlantirishga yordam beradi, shu bilan birga ular ertak va syujetga asoslangan oʻyinda ishtirok etadilar.

1-bosqich: Tayyorgarlik

Maqsad: Bolalarga oʻyinning mavzusi va qahramonlar haqida qisqacha tushuntirish.

Vaqt: 5 daqiqa

Faoliyat: Tarbiyachi bolalarga ertakni boshlashdan oldin quyidagilarni tushuntiradi:

• Bugun biz sholgʻom ertagi haqida oʻyin oʻynaymiz! Bu ertakda sholgʻomlar jismoniy kuchga ega boʻlishadi va ular arqon tortish orqali oʻzlarining kuchlarini sinovdan oʻtkazadilar.
• Biz har birimiz bir sholgʻomni ifodalashga qaror qilamiz va arqon tortishda ishtirok etamiz. Sholgʻomlar kuchli boʻlishlari kerak, shuning uchun diqqat bilan oʻyin oʻynashimiz zarur.

2-bosqich: “Sholgʻomlarni tayyorlash”

Maqsad: Bolalarga sholgʻom rolini bajarish va tayyorlanish.

Vaqt: 5 daqiqa

Faoliyat: Har bir bola sholgʻom rolini bajaradi va oʻyinga tayyorlanadi. Tarbiyachi ularga sholgʻomning qanday kuchli va tayyor boʻlishi kerakligini tushuntiradi:

“Sholgʻomlarni quvvatli qilish uchun biz oʻz kuchimizni toʻplashimiz kerak! Hozir sizlarning vazifangiz – qiyinchiliklarga qarshi turib, oʻz kuchingizni his qilish”.

Bolalar qisqa muddatda oʻzlariga tayyorgarlik koʻrib, jismoniy mashqlarni bajarishlari (masalan, choʻzish, oʻringa oʻralish, kuchli qoʻl va oyoq mashqlari) lozim.

3-bosqich: “Arqon tortish boshlanishi”

Maqsad: Arqon tortishning boshlanishi va bolalar oʻrtasidagi jismoniy musobaqa.

Vaqt: 10 daqiqa

Faoliyat: Tarbiyachi arqonni maydonga qoʻyadi va har bir sholgʻom oʻzining pozitsiyasiga oʻtadi:

“Hozir sizlar, sholgʻomlar, arqon tortishda ishtirok etasizlar. Sizlar birgalikda ishlashingiz, kuchli va birlashgan boʻlishingiz kerak”.

• Oʻyin davomida bolalar arqonni ikki guruhga boʻlinib tortadilar. Har bir guruh oʻz kuchini birlashtirib, arqonni boshqa guruhga tortishga harakat qiladi.
• Har bir bola jismoniy kuchini, qoʻl va oyoqlarini ishlatib, arqonni tortadi, bu mashq ular uchun tanadagi barcha mushaklarni ishlatish imkonini beradi.

4-bosqich: “Sholgʻomning kuchi”

Maqsad: Bolalarning kuchlarini sinash va sinovdan oʻtkazish.

Vaqt: 10 daqiqa

• Tarbiyachi bolalarga oʻyin davomida qiyinchiliklar yaratadi: “Hozirgi vaqtda sholgʻomlar oʻz kuchlarini sinashadi. Oʻylang, sizni qanday qilib gʻolib qilishingiz mumkin?”
• Arqon tortish davomida har bir guruhni yuqoriga yoki pastga tortish uchun oʻz kuchlarini va muvozanatni sinab koʻrishadi. Tarbiyachi har bir bolaga koʻrsatma beradi: “Siz arqonni tortayotganda tanangizni qanday joylashtirish kerakligini, muvozanatni saqlashni oʻrganing”.
• Bolalar sholgʻom rolini bajarib, jismoniy mashqlarni toʻliq bajaradilar, muvozanatni saqlash va kuchni oshirishga harakat qiladilar.

5-bosqich: “Gʻolib sholgʻom”

Maqsad: Oʻyin natijalarini baholash va bolalarga oʻz kuchlarini koʻrsatish imkonini berish.

Vaqt: 5 daqiqa

• Oʻyin tugashiga yaqin tarbiyachi bolalarni ragʻbatlantiradi va oʻyin natijalarini muhokama qiladi: “Bugun biz sholgʻomlar boʻlib, arqon tortishda ishtirok etdik. Endi kim eng kuchli boʻlganini aniqlaymiz. Ammo esda tuting, gʻalaba faqat kuchli boʻlishdan iborat emas. Oʻzaro yordam va birlashgan harakatlar ham juda muhim”.
• Har bir guruh yoki bola oʻzining yutuqlarini va oʻyindagi tajribasini baham koʻradi.

6-bosqich: Xulosa

Maqsad: Oʻyin yakunlarini chiqarish va bolalarni maqtash.

Vaqt: 5 daqiqa

• Tarbiyachi bolalarga oʻyin davomida koʻrsatgan jismoniy faoliyatlari uchun minnatdorchilik bildiradi: “Sizlar bugun ajoyib sholgʻom boʻldingiz! Har biringiz oʻz kuchini va qatʼiyatini namoyish etdi. Endi sizlar haqiqatan ham kuchli boʻldingiz!”
• Bolalar oʻyin yakunida bir-birlariga tabriklar aytadilar va jismoniy mashqlarni oʻrganish davom etadi.

Oʻyin kirish qismi: “Oʻrmon sarguzashti”

Bolalarga oʻrmon sarguzashti haqida hikoya aytiladi: ular kichik sayohatchilar boʻlib, oʻrmonni kashf qilish uchun yoʻlga chiqadilar. Yoʻlda ular turli toʻsiqlardan oʻtib, yangi doʻstlar bilan uchrashadilar.

Qahramonlar roʻyxati: sayohatchilar, oʻrmon hayvonlari (quyonlar, qushlar) va oʻrmon qoʻriqchisi.

Faoliyat 1: “Safda yashash va oʻrmon boʻylab yurish”

Vazifa: Bolalar toʻrt-besh kishilik guruhlarda safda turadilar va oʻqituvchi koʻrsatmasiga koʻra doira shaklida yuradilar.

Qahramon vazifasi: Oʻrmon qoʻriqchisi bolalarni oʻrmon yoʻllarida xavfsiz yurgizadi va ularga turli koʻrsatmalar beradi.

Faoliyat 2: “Sarguzashtli toʻsiqlar”

Tavsif: Bolalar oʻrmon yoʻlining davomida turli topshiriqlarni bajaradilar. Masalan, qoʻllarini koʻtarish, joyida aylanib yurish va muvozanatni saqlab yengil toʻpni tutish.

Rol oʻyini: Har bir bola oʻrmon hayvonining rolini oʻynaydi va boshqa hayvonlar bilan uchrashib, ularning vazifalarini bajaradi.

Faoliyat 3: “Sehrli sakrash”

Vazifa: Bolalar bir joyda aylanib sakraydilar va oyoqlarini oʻngga va chapga almashtirib, muvozanatni saqlab turadilar.

Syujet: Oʻrmonning sehrli quyonlari bolalarga sakrash texnikasini oʻrgatadilar va ular bilan birga mashq qilishadi.

Faoliyat 4: “Arqon oʻyinlari”

Tavsif: Bolalar arqon bilan oʻynab, bir oyoqda va ikki oyoqda turli usullarda sakraydilar. Arqonli narvonga chiqish orqali balandlikka koʻtarilish mashqini bajaradilar.

Qahramonlar: Bolalar sayohatchi qushlar rolida boʻlib, arqondan osilib, ularning qanotlari yordamida yuqoriga chiqadilar.

Faoliyat 5: “Velosipedli sarguzasht”

Vazifa: Bolalar ikki oyoqli velosipedda uchishni oʻrgangan holda oʻrmon boʻylab sayohatni davom ettiradilar.

Syujet: Bolalar oʻrmon qoʻriqchisi koʻrsatmalari bilan yoʻlda toʻsiqlarni aylanib oʻtib, bir-biriga yordam beradilar.

Yakuniy qism: “Mukofotlash va xulosa”

Syujet: Sarguzashtni muvaffaqiyatli yakunlagan bolalarga oʻrmon hayvonlari tomonidan maxsus “Jismoniy mehnat medallari” topshiriladi.

Muvofiqlashtirish: Oʻyin yakunida bolalar tarbiyachining koʻrsatmasi bilan oddiy yengil harakatlar qiladilar va faoliyatni xotima qiladilar.